Są pytania, których zwykle nie zadajemy w codziennym pośpiechu. Co pozostaje z człowieka, gdy zagrożone jest jego życie? Co zapamiętuje ktoś, o kogo walczy zespół medyczny? Relacje osób po reanimacji sprawiają, że te pytania nabierają osobistego znaczenia. Za każdą z nich stoi przecież człowiek, który wrócił do rodziny, swoich obowiązków i zwyczajnego poranka.

Lekarz, który zaczął zbierać opowieści

Jeffrey Long, amerykański lekarz specjalizujący się w radioterapii onkologicznej, jest twórcą Near Death Experience Research Foundation. Od 1998 roku fundacja gromadzi relacje o doświadczeniach bliskich śmierci, określanych skrótem NDE. Osoby opisujące swoje przeżycia odpowiadają również na pytania pozwalające porównywać ich wspomnienia.

W publikacji z 2014 roku Long omawiał między innymi odpowiedzi 1122 ankietowanych. Około trzech czwartych tej grupy oceniło własną świadomość podczas doświadczenia jako większą niż na co dzień. To właśnie wyrazistość wspomnień szczególnie zwracała jego uwagę.

W opisywanych relacjach powracają motywy niezwykłego spokoju, światła, spotkania ze zmarłymi bliskimi, przeglądu własnego życia czy poczucia obserwowania wydarzeń spoza ciała. Są to opisy tego, jak uczestnicy zapamiętali swoje przeżycia. Long uznaje je za ważny argument za autentycznością NDE; jego publikacja przedstawia zarówno zgromadzone relacje, jak i jego interpretację.

Pytania trafiły również do szpitali

Zespół holenderskiego kardiologa Pima van Lommela przebadał 344 osoby skutecznie reanimowane po zatrzymaniu krążenia w dziesięciu szpitalach. W wynikach opublikowanych w czasopiśmie The Lancet w 2001 roku doświadczenie bliskie śmierci zgłosiły 62 osoby, czyli 18 procent badanych. Naukowcy porównywali ich sytuację medyczną i późniejsze życie z doświadczeniami pacjentów, którzy takich wspomnień nie mieli.

Kolejny krok przyniosło badanie AWARE II zespołu Sama Parnii, opublikowane w 2023 roku w Resuscitation. Podczas resuscytacji w 25 ośrodkach monitorowano między innymi aktywność elektryczną mózgu i jego utlenowanie. Wśród 28 ocalałych, z którymi przeprowadzono wywiady, 11 opisywało wspomnienia lub spostrzeżenia związane z zatrzymaniem krążenia. Sześć relacji badacze zakwalifikowali jako doświadczenia o charakterze transcendentnym.

Badania te dotyczą pamięci i świadomości ludzi, których udało się uratować po zatrzymaniu krążenia. U części monitorowanych pacjentów podczas resuscytacji pojawiała się aktywność mózgu zgodna z procesami świadomości. Ustalenie, kiedy i w jaki sposób powstają poszczególne wspomnienia, pozostaje ważnym pytaniem badawczym. Pytanie o życie wieczne sięga dalej niż to, co pozwalają ustalić te pomiary.

Co zmienia się po powrocie?

Ciekawy jest także dalszy ciąg tych historii. Holenderscy naukowcy wracali do badanych po dwóch i ośmiu latach. Zwrócili uwagę, że przemiana związana z NDE może rozwijać się przez długi czas.

W innym, niewielkim badaniu 37 osób po pozaszpitalnym zatrzymaniu krążenia siedmiu uczestników zgłosiło NDE. Po sześciu miesiącach w tej grupie odnotowano silniejsze zmiany między innymi w tolerancji wobec innych, rozumieniu siebie i poczuciu sensu życia. Wyniki opublikowano w 2013 roku w International Journal of Behavioral Medicine.

To kieruje uwagę ku codzienności. Po lekturze takich relacji warto zapytać siebie o rozmowę, którą ciągle odkładamy, o wdzięczność, której nie wypowiadamy, o człowieka czekającego na naszą obecność. Zainteresowanie tajemnicą życia może prowadzić do bardzo konkretnego dobra: telefonu do rodzica, pojednania, uważnego wysłuchania kogoś samotnego.

Nadzieja, z którą można żyć już dziś

Chrześcijańska nadzieja prowadzi do Jezusa zmartwychwstałego. Katechizm przypomina o życiu z Nim i przyszłym zmartwychwstaniu człowieka. Jest w tej wierze miejsce na ufność wobec Boga oraz na troskę o życie, które zostało nam powierzone teraz.

Historie osób ocalonych mogą stać się zaproszeniem do takiej uważności. Dziś nadal możemy powiedzieć komuś, że jest ważny. Podziękować. Poprosić o przebaczenie. Zatrzymać się na modlitwie. Pytając o to, co czeka nas u kresu drogi, warto zauważyć dobro, które możemy uczynić na jej dzisiejszym odcinku.